Het Landelijk Register Schuldsaneringen is een door de Raad voor Rechtsbijstand te Den Bosch geleverde service om een vlotte, centrale raadpleging van uitgesproken schuldsaneringen te bevorderen. Het vormt echter uitdrukkelijk niet een vervanging voor het openbare register dat de 19 rechtbanken ieder voor zich ingevolge de Faillissementswet met betrekking tot van toepassing verklaarde schuldsaneringsregeling dienen te houden.

Het Centraal Insolventieregister op Rechtspraak.nl bevat de gegevens van faillissementen, surséances van betaling en schuldsaneringen natuurlijke personen die in de lokale registers bij de verschillende rechtbanken worden bijgehouden.

Alleen insolventiegegevens gepubliceerd ná 1 januari 2005 zijn raadpleegbaar.

De Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen biedt vier methoden voor een schuldsanering:

1. een buitengerechtelijk akkoord ('minnelijk akkoord') bijvoorbeeld met steun van een gemeentelijke kredietbank of een particulier schuldsaneringsbureau;
2. surseance van betaling;
3. faillissement;
4. een wettelijke schuldsaneringsregeling.  

Eerst moet  de schuldenaar proberen via een buitengerechtelijk akkoord tot een regeling te komen. Als dit niet lukt, dan kan hij de rechter verzoeken om surseance, faillissement of schuldsanering.

De vereenvoudigde schuldsaneringsregeling
Als de gehele schuldsaneringsregeling gevolgd moet worden met een praktisch lege boedel, dan duurt de schuldsanering onnodig lang. Daarom is er onder bepaalde voorwaarden een vereenvoudigde schuldsaneringsregeling mogelijk, die beperkt wordt tot de duur van één jaar.

Als u zo veel schulden heeft dat u door de bomen het bos niet meer kan zien, kunt u toegang vragen tot de wettelijke schuldsanering op grond van de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). Indien u door de rechter tot dit traject wordt toegelaten, dan kunt u binnen drie tot vijf jaar schuldenvrij zijn.

Toelating
Als u toegelaten wilt worden tot de schuldsanering moet u eerst een zogenaamd minnelijk traject volgen. Dit houdt in dat u samen met een schulphulpverlener van de Gemeentelijke Kredietbank of de Sociale Dienst een inventarisatie van de schulden opstelt om vervolgens een akkoord te bereiken met de schuldeisers. Dit akkoord betekent doorgaans dat er aangeboden wordt een deel van de schuld te betalen tegen kwijtschelding van de rest. Indien één of meer schuldeisers het akkoord niet accepteren, dan is het minnelijk traject mislukt en kunt u toegang tot de schuldsanering verzoeken. 

Verzoekschrift en verklaring
Voor toelating moet een verzoekschrift en een schuldsaneringsverklaring aan de rechtbank overlegd worden. De Gemeentelijke Kredietbank en de Sociale Dienst zijn volgens de wet verplicht mee te werken aan het opstellen van het verzoekschrift en de verklaring, maar in de praktijk wordt dit soms geweigerd. Enkele weken na indiening van het verzoek krijgt u een oproep om voor de rechter te verschijnen en tijdens de zitting hoort u doorgaans of u wordt toegelaten of niet. 

Wanneer volgt afwijzing?
Onder bepaalde omstandigheden zal u niet tot de schuldsanering worden toegelaten. Zo zal een afwijzing volgen indien u geacht wordt om uw schulden door te kunnen betalen of als er een grote kans is dat u tijdens de schuldsanering de schuldeisers zal benadelen of uw verplichtingen niet na zal komen. 

Daarnaast zijn er situaties waarin de rechter een zekere vrijheid heeft bij het nemen van zijn beslissing en het verzoek kan afwijzen. Dit is bijvoorbeeld het geval als u in de periode van tien jaar voorafgaande aan de dag waarop u toelating verzoekt, door een onherroepelijke rechterlijke uitspraak in staat van faillissement heeft verkeerd of als u al in de schuldsanering heeft gezeten. 

Ook indien aannemelijk is dat u ten aanzien van het ontstaan of onbetaald laten van de schulden niet te goeder trouw bent geweest, kan toegang afgewezen worden. Een voorbeeld is de situatie dat u een schuld heeft opgebouwd als gevolg van torenhoge telefoonrekeningen. Evenmin bent u te goeder trouw geweest als u leningen bent aangegaan zonder dat er een realistische verwachting was dat u de leningen zou kunnen aflossen. 

Voorbeeld: Schulden maken zonder vast dienstverband

Een man een een vrouw hebben een totale schuldenlast van ongeveer € 31.000,-- laten ontstaan door overbesteding. Ze waren diverse leningen aangegaan bij de ABN-Amro Bank, Comfort Card, DSB Bank en PrimeLine. Ten tijde van de het afsluiten van deze leningen waren de inkomsten van de verzoekers al zodanig dat zij de aflossing van deze kredieten nauwelijks konden nakomen. Verzoekers hadden allebei geen vast dienstverband en werkten via uitzendbureaus. Hun inkomsten waren dan ook niet zekergesteld voor een lange periode. De vrouw heeft na maart 2003 überhaupt niet meer gewerkt aangezien zij zwanger was en haar jaarcontract bij het uitzendbureau was afgelopen. Toch zijn zij ook hierna nog een lening aangegaan bij de DSB Bank voor de inrichting van de kinderkamer en de aankoop van inboedel. Verzoekers wisten of hadden redelijkerwijs moeten begrijpen dat zij niet in staat zouden zijn om deze kredieten te financieren. Daarmee is aannemelijk dat verzoekers ten aanzien van die schulden niet te goeder trouw zijn geweest. De verzoeken tot toepassing van de schuldsaneringsregeling dienen derhalve te worden afgewezen.

Uit de rechtspraak volgt dat er ook andere omstandigheden zijn waar de rechter rekening mee houdt bij het verzoek tot toelating:

• de aanleiding tot een eerder faillissement;
• de omvang van de toen bestaande schulden;
• eventuele betaling uit de faillissementsboedel op vordering van schuldeisers;
• de grond van opheffing of beëindiging van het faillissement.

Indien geen van bovenstaande omstandigheden op u van toepassing zijn dan zal uw verzoek tot toelating naar alle waarschijnlijkheid worden toegewezen. 

Verplichtingen
Indien u bent toegelaten tot de schuldsanering doorloopt u een traject van drie tot vijf jaar waarbij geprobeerd wordt om zo veel mogelijk schulden af te lossen. In de praktijk houdt dit in dat u zich aan een heleboel regels moet houden. We zetten de belangrijkste verplichtingen tijdens de looptijd van de schuldsanering op een rijtje.

Informatieplicht

• U dient de bewindvoerder die verantwoordelijk is voor de afhandeling van uw schuldsanering de informatie te geven waar hij om vraagt. 
• U dient zelf ook informatie door te geven waarvan u weet of vermoedt dat dit van belang is voor de schuldsanering. 
• U dient zich te houden aan de aanwijzingen van de bewindvoerder.

Arbeids- en sollicitatieverplichting

• U dient zich in te spannen om zo veel mogelijk geld te verdienen voor uw schuldeisers, ook als u kinderen heeft. Dit houdt doorgaans in dat u fulltime beschikbaar moet zijn om te werken. 
• U mag geen fulltime opleiding volgen. 
• Heeft u geen werk, dan dient u aantoonbaar te solliciteren. Dit geldt ook indien u door de Sociale Dienst bent vrijgesteld van uw sollicitatieplicht in het kader van de Wet Werk en Bijstand. 

Bezittingen en giften

• U mag geen bezittingen verkopen of weggeven. 
• U mag geen grote geldbedragen van uw bankrekening opnemen zonder toestemming van de bewindvoerder. 
• U mag uw normale inboedel houden maar de bewindvoerder kan uw huis of bezittingen van waarde zoals een auto of caravan verkopen.
• Indien u een erfenis of andere giften ontvangt, zullen deze vereffend worden met de schulden. 

Schulden en vaste lasten

• U mag geen nieuwe schulden maken.
• U mag alleen oude schulden afbetalen in overleg met de bewindvoerder.
• U dient de vaste lasten zoals huur, elektriciteit en verzekeringen op tijd te betalen. 
• U kunt verplicht worden om budgetbeheer of andere hulp te regelen.

Postblokkade

• Tijdens de eerste dertien maanden wordt al uw post doorgestuurd naar uw bewindvoerder. 
• De bewindvoerder maakt met u afspraken over het afhalen of doorzenden van uw post.

Publicatie en registratie

• De toelating en het einde van de schuldsanering worden op internet in het Centraal Insolventieregister (CIR) geregistreerd en in de Staatscourant gepubliceerd.
• Indien u al bij het Bureau Kredietregistratie geregistreerd staat, dan vervalt de registratie vijf jaar na beëindiging van de schuldsanering indien een schone lei is afgegeven door de rechtbank. 

Schone lei
Als u uw verplichtingen niet nakomt, kan de schuldsanering tussentijds worden omgezet in een faillissement. Ook kan de rechtbank besluiten om u aan het einde van de schuldsanering de schone lei te onthouden. In beide gevallen blijven de schulden bestaan. Indien u de verplichtingen nakomt, dan wordt aan het einde van de schuldsanering een schone lei verleend: u bent niet langer verplicht om de schulden te betalen die u voor de toelating had. 

Wellicht lukt het u niet om uw schulden af te betalen door een minnelijk akkoord (sanering van uw schuld via bemiddeling). U kunt dan proberen gebruik te maken van wettelijke schuldsanering die wordt geregeld via de Wet schuldsanering natuurlijke personen (WSNP).

Schuldeisers hebben meer baat bij een minnelijk akkoord dan bij een wettelijke sanering. In het eerste geval zien zij meer van hun vorderingen terug. De reden is dat bij wettelijke sanering ook de bewindvoerder uit het aflossingsbedrag wordt betaald. Schuldeisers kunnen een wettelijke regeling overigens niet blokkeren. 

Indienen verzoekschrift
Om in aanmerking te komen voor een wettelijke schuldsanering, moet u een verzoekschrift indienen bij de arrondissementsrechtbank in uw regio. Richt het verzoekschrift aan de afdeling Faillissementen.

Het verzoekschrift moet bestaan uit:

• Een overzicht van uw schulden, inkomsten, vermogen, eventuele boedelzaken en vaste lasten.
• Een bijlage met een verklaring waar uit blijkt dat het niet mogelijk is om tot een minnelijk akkoord te komen. Heeft u eerder bij de gemeente aangeklopt voor ondersteuning via Bbz of schuldbemiddeling, dan zijn al uw gegevens al bekend. De verklaring kan dan eenvoudig worden opgesteld.
• Een conceptsaneringsplan. Dit is een aanbod dat eerder aan schuldeisers is voorgelegd.

Verloop saneringsperiode
Als de rechtbank uw verzoek toewijst, dan eindigen het beslag op uw bezittingen en andere incassomaatregelen. De rechtbank bepaalt welke schulden in aanmerking komen voor aflossing en stelt een afbetalingsregeling vast.

Tijdens de periode van de sanering zult u een behoorlijke tijd een laag inkomen hebben. Daar staat tegenover dat na afloop van de regeling een nieuwe start mogelijk is.

Na afloop van de saneringsperiode controleert de rechtbank of alles volgens afspraak is gelopen. Ook deelt hij het opgespaarde bedrag uit aan de schuldeisers.

De wet biedt de mogelijkheid uw onderneming voort te zetten tijdens de saneringsperiode, al is het niet echt de bedoeling.

Bewindvoerder
De rechtbank wijst een bewindvoerder aan. De bewindvoerder controleert of u zich aan de afspraken houdt, opent alle post en moet voor sommige handelingen toestemming geven.

Afwijzing verzoek
De rechtbank kan uw verzoek om meerdere redenen afwijzen:

• Als uit de verklaring bij het verzoekschrift onvoldoende duidelijk is dat een minnelijk akkoord niet mogelijk is. U moet hiervoor serieuze pogingen hebben ondernomen.
• Als blijkt dat er sprake is van fraude of onverantwoord gedrag.
• Als de rechtbank verwacht dat de gemaakte afspraken niet nagekomen zullen worden.

Registratie schuldsanering
De schuldsanering wordt op verschillende plaatsen geregistreerd:

• bij het schuldsaneringsregister bij de rechtbanken;
• door de Raad voor Rechtsbijstand te Den Bosch (ook publicatie via Internet);
• bij het Bureau Kredietregistratie (als u een saneringskrediet hebt ontvangen).

Voordat u een verzoek tot toepassing van de wettelijke schuldsaneringsregeling doet, moet u geprobeerd hebben uw schulden te regelen via een schuldhulpverleningstraject. Het kan zijn dat schuldeisers weigeren mee te werken, terwijl het aanbod toch heel redelijk is gezien uw financiële situatie. In dat geval kunt u de rechtbank verzoeken de schuldregeling op te leggen aan de onwillige schuldeisers. U doet dit verzoek gelijktijdig met het verzoek om toegelaten te worden tot de Wsnp. Wanneer de rechtbank de schuldregeling inderdaad oplegt, vervalt uw aanvraag voor toelating tot de Wsnp. Wijst ze het verzoek om een dwangakkoord af, dan kunt u alsnog beslissen of u het verzoek Wsnp handhaaft of intrekt.

2) Wat gebeurt er als ik tijdens de schuldsanering nieuwe schulden maak?

Het is niet toegestaan om tijdens de Wsnp nieuwe schulden te maken. Bij het ontstaan van nieuwe schulden wordt echter wel gekeken naar de oorzaak. Waarom is de nieuwe schuld ontstaan? Is het een verwijtbare schuld? Kan de schuld nog afgelost worden tijdens de looptijd van de Wsnp?
In de meeste gevallen zullen nieuwe schulden leiden tot een tussentijdse beëindiging van de wettelijke schuldsanering, met soms een faillissement als gevolg.

3) Heb ik als schuldeiser baat bij een wettelijke schuldsanering?

Als schuldeiser bent u in de meeste gevallen reeds benaderd voor een schuldregeling door de gemeente of een door de gemeente aangewezen instelling zoals de Kredietbank. Dit traject is vergelijkbaar met het wettelijk traject, maar met het volgende verschil.

Tijdens het wettelijk traject wordt een bewindvoerder benoemd die de schuldenaar “controleert” door middel van een huisbezoek en een postblokkade. Zo controleert hij of er geen vermogen onaangesproken blijft, of de schuldenaar zijn inspanningsverplichting en informatieplicht nakomt en of er geen nieuwe schulden ontstaan. Deze extra controle heeft voor u voor- en nadelen. Enerzijds is het, door de controle, mogelijk dat er meer geld wordt gespaard ten gunste van de verschillende schuldeisers. Aan de andere kant zijn de kosten voor het wettelijke traject en de controle tijdens dit traject hoog. Deze kosten worden voldaan van het geld dat de schuldenaar maandelijks spaart. Dit houdt in dat aan het einde van het wettelijk traject er minder geld overblijft voor uitdeling aan de schuldeisers. Geld dat u, wanneer u akkoord was gegaan in het minnelijk traject, wel had ontvangen. Het is dus het overwegen waard om mee te werken aan het minnelijk traject.