NIBUD onderzoeken

Het NIBUD - het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting - verricht jaarlijks onderzoek naar het inkomsten- en uitgavenpatroon van jongeren onder en boven de 18 jaar. Deze onderzoeken gaan dieper in op onder andere zakgeld, inkomsten uit bijbanen, bijdragen van ouders en schulden.

Uit het NIBUD onderzoek Financieel gedrag van werkende jongeren 2005 (leeftijd 18-25 jaar) blijkt dat bijna 40% van de werkende jongeren onder de 25 jaar een schuld heeft van gemiddeld 900 euro. Van de jongeren die nog bij hun ouders wonen, heeft één op de drie een schuld van 750 euro. Maar als ze daarna alleen gaan wonen, is dit aantal verdubbeld en heeft maar liefst twee op de drie jongeren een schuld van gemiddeld 1750 euro. Verder blijkt dat bijna 30% van de jongeren tussen 18 en 25 geld leent. Gemiddeld wordt er 700 euro geleend. De werkende jongeren lenen voornamelijk bij hun ouders (70%) en vrienden (34%). Maar zodra de 18-plusser rood mag staan, maakt hij ook daar flink gebruik van.

Uit het Nationaal scholierenonderzoek 2004/2005 (leeftijd 12-18 jaar) van het NIBUD blijkt dat bijna een kwart van de scholieren wel eens geld leent. Het zijn juist meer jongere scholieren die geld lenen dan de oudere scholieren. Als scholieren lenen, lenen ze gemiddeld 77 euro. Er zit echter heel veel variatie in deze bedragen en daarom is het verstandig om naar de mediaan, de middelste waarneming, te kijken. De mediaan is 10 euro. De meeste scholieren lenen voor snoep en snacks en verder voor kleding en de mobiele telefoon. Ze lenen voornamelijk geld bij vrienden en ouders. 

Samenvattend kan men concluderen dat jongeren door de jaren heen steeds meer zijn gaan verdienen, door bijbaantjes, zakgeld en studiefinanciering. Echter, jongeren geven ook meer uit. Jongeren geven hun geld meestal uit aan mobiele telefoons, uitgaan en kleding. Verder kan men concluderen dat jongeren van 18 jaar en ouder, die op zich zelf wonen, vaker schulden maken. Dit komt vooral omdat ze per maand minder geld overhouden dan leeftijdsgenoten die nog bij hun ouders wonen. Dit heeft tot gevolg dat deze jongeren vaker en vooral ook eerder rood staat en leningen bij de bank afsluit.

Analyse enquête schuldhulpverlening bij jongeren

De onderzoeken van het NIBUD geven een goed beeld van de omvang van schulden onder jongeren. Echter, ze geven geen antwoord op de vraag wat de behoefte is onder jongeren aan informatie over schuldhulpverlening en schuldpreventie. Om na te gaan wat de behoefte aan informatie over schulden onder jongeren is, hebben wij een kleinschalig onderzoek gedaan. Dit onderzoek bestond uit een korte schriftelijke enquête. We hebben in totaal 329 enquêtes afgenomen. Waarvan 151 mannen en 178 vrouwen met een gemiddelde leeftijd van 19,3 jaar (onder 18 jaar 49,5%, ouder dan 18 jaar 50,5%). We hebben de enquêtes op verschillende middelbare scholen (163 in totaal; VMBO 66,3%, HAVO 27,3%, VWO 6,1%), hogere scholen en universiteiten(166 in totaal; MBO 33,1%, HBO 27,1%, universiteit 39,8%) uitgedeeld.

Zoals gezegd, hebben we met onze enquête vooral willen nagaan in hoeverre er onder jongeren behoefte is aan informatie over schuldhulpverlening. Ook hebben we onderzocht in hoeverre er vraag is naar budgetbeheer lessen op school. Om dit te achterhalen zijn er een paar vragen in de enquête opgenomen. Allereerst of er thuis of op school aandacht wordt besteed aan het uitgavenpatroon. 88% van de ondervraagden gaf aan dat er door ouders, noch op school aandacht wordt besteed aan hun uitgavenpatroon. Vervolgens hebben wij aan de jongeren gevraagd of zij daar behoefte aan hebben. 93% van de jongeren gaf aan hier behoefte aan te hebben en vond dat dit in de vorm van budgetbeheer lessen op school zou moeten worden aangeboden. Voorts is de jongeren ook gevraagd of zij makkelijk aan informatie konden komen in geval van schulden. Jongeren met een schuld gaven aan dat ze niet snel geholpen werden en dat de informatievoorziening onvoldoende was. Jongeren zonder schulden gaven aan redelijk tevreden te zijn over de informatievoorziening met betrekking tot schuldpreventie en -hulpverlening. Op de vraag welke manier het best is om informatie te verschaffen aan jongeren omtrent schulden werd door de jongeren vooral internet als informatiebron genoemd.   

Jongeren en Schuldhulpverlening: Ervaringen Rotterdam

Uit eerder onderzoek van het NIBUD blijkt dat sinds 2002 er landelijk sprake is van een ware run op de schuldhulpverlening. Het gaat om een toename van minimaal 20% en in sommige plaatsen gaat het zelfs om 50%. Dit zijn cijfers uit de benchmark schuldhulpverlening die door de VNG in samenwerking met het Platform Integrale Schuldhulpverlening wordt uitgevoerd. Het aantal jongeren dat een beroep moet doen op de schuldhulpverlening stijgt dus enorm. Ruim éénzesde van het aantal mensen dat aanklopt bij de schuldhulpverlening is onder de 25 jaar.

Vanuit de schuldhulpverleningspraktijk zijn in de afgelopen jaren verschillende methoden, technieken en hulpmiddelen ontwikkeld om een bijdrage te leveren aan het oplossen van al aangegane schulden en het voorkomen van nieuwe schulden. Verschillende gemeenten zijn gestart met speciale projecten voor jongeren en schulden, zoals in Rotterdam.

Leerlingen uit groep 7 en 8 van de basisscholen in Rotterdam krijgen sinds mei les in geldbeheer en schuldpreventie. Het lespakket Bedenk goed wat je met je euro doet is ontwikkeld door de Rotterdamse Kredietbank. Met de voorlichting hoopt de kredietverlener kinderen tijdig te informeren over de risico's van schulden. Het is de bedoeling dat alle basisscholen in de stad het geldonderwijs uiteindelijk zullen krijgen. Het is voor het eerst dat een Nederlandse gemeente en een kredietbank met zo'n gezamenlijk project komen.

De leerlingen krijgen in vier lessen uitleg over hoe ze het beste met geld en schulden kunnen omgaan. In de eerste les wordt stilgestaan bij inkomsten ten opzichte van uitgaven. Ook moeten de kinderen dan als huiswerkopdracht hun ouders interviewen over dit onderwerp. Vervolgens kijken de leerlingen in de tweede les naar de verleidingen die door reclames worden opgewekt. In de derde les vertelt iemand voor de klas op basis van eigen ervaringen over de gevolgen van schulden. Ter afsluiting krijgen de kinderen een les over het opstellen van een begroting. Na de laatste les krijgen zij ook een certificaat mee van de Kredietbank.

De Kredietbank Rotterdam startte eerder met voorlichting over budgetbeheer en schulden op scholen voor middelbaar beroepsonderwijs. Daaruit bleek dat veel leerlingen op deze leeftijd al een aanzienlijke schuld hebben opgebouwd. Het gaat hierbij om een gemiddelde schuld van 5500 euro. Deze schuld wordt veroorzaakt door openstaande boetes, mobiele telefonie en studieleningen. Daarom heeft de Kredietbank Rotterdam besloten de voorlichting op vroegere leeftijd te starten. 

Aanbevelingen

Om jongeren de kansen te geven op een goede start is het van belang deze jongeren vroegtijdig bewust te maken over schulden en welke impact schulden kunnen hebben. Dit kan men het beste doen door budgetbeheer en schuldpreventie lessen op school aan te bieden. Er zijn al verschillende lesprogramma's beschikbaar door onder andere het Nibud, maar ook verschillende banken zoals de Rabobank hebben lessen ontwikkeld voor kinderen uit de groep 7 en 8. Omdat ouders ook een belangrijke rol spelen in het uitgavenpatroon van hun kinderen, is het van belang ouders te betrekken bij deze lessen. Vooral bij budgetlessen ten aanzien van kinderen in het basisonderwijs. De lesprogramma's hoeven niet opnieuw ontwikkeld te worden, de gemeente kan gebruik maken van de bestaande programma's zoals ontwikkeld door banken en het Nibud. Om ouders te betrekken en informeren zouden scholen een ouderavond kunnen organiseren waarin ze ouders informeren over hoe financieel op te voeden, ook hier is bestaan materiaal voor, die verkrijgbaar is via Nibud.

Het bewustmaken van kinderen en jongeren van het gevaar van schulden past geheel in de programma's Jong Amsterdam en Kinderen Eerst. Vooral omdat juist schulden kunnen zorgen voor schooluitval, niet goed presteren op school en ander ongewenst gedrag.

De PvdA doet de volgende aanbevelingen aan het College:

1. In gesprek gaan met scholen over de nut en noodzaak van schuldpreventie en budgetbeheer programma's op school.
2. In contact komen met instanties (Nibud en banken) die lesprogramma's schuldpreventie en budgetbeheer verzorgen en deze lesprogramma's proberen te integreren in zowel het basis-, als voortgezet onderwijs;
3. Om ouders te betrekken bij de lessen budgetbeheer en schuldpreventie scholen te bewegen lesprogramma's vergelijkbaar met Rotterdam aan te bieden, zodat schuldenproblematiek ook thuis bespreekbaar wordt;
4. Ontwikkelen van specifiek op deze kinderen en jongeren gericht informatiemateriaal en deze informatie via internet en op iedere Amsterdamse school beschikbaar te stellen;
5. Om de bewustwording onder jongeren van het gevaar van schulden verder te vergroten zouden er wekelijkse, op wisselende plekken in de stad spreekuren schuldpreventie moeten plaatsvinden. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld de CWI Marktpleinen of ROC's.