Wat kun je van instanties verwachten? Eén ding in ieder geval niet: een zak geld. Als je hulp vraagt, zal men je allerlei vragen stellen. Wat zijn je inkomsten? Wat zijn je uitgaven? Welke schulden heb je? Hoe komt het dat je schulden hebt? Je kunt hierbij helpen door thuis alvast alle belangrijke papieren bij elkaar te zoeken. Leg alle brieven en overzichten over je inkomsten bij elkaar. Doe hetzelfde met alle gegevens over je uitgaven en schulden. De hulpverlener zal een overzicht maken van je inkomsten, uitgaven en schulden. Daarna bekijkt men of je geholpen kan worden. Als dat zo is, wordt er een plan gemaakt voor het oplossen van je schulden. Dit heet vrijwillige schuldhulpverlening of ook wel het minnelijk traject. Je kunt dan soms een bedrag lenen, waarmee je in één keer alle schulden afbetaalt. Daarna moet je zelf iedere maand een bedrag betalen om de lening af te lossen. Een andere mogelijkheid is, dat de hulpverlener met je schuldeisers afspreekt dat je iedere maand een bepaald bedrag reserveert voor de schuldeiserd om zo je schulden af te lossen. Ook wordt samen met jou naar de oorzaak van je schulden gekeken en wat veranderd moet worden om in de toekomst geen schulden meer te maken.

Soms lukt het niet om afspraken te maken met je schuldeisers. In dat geval kun je naar de rechter stappen. Dit wil niet zeggen dat je daarna met één pennenstreek van je schulden af bent. De rechter kijkt eerst of je zelf voldoende hebt gedaan om je problemen op te lossen. Vindt hij dat je genoeg moeite hebt gedaan, dan kun je eventueel in aanmerking komen voor een wettelijke schuldsanering volgens de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). Een wettelijke schuldsanering is geen makkelijke weg. Minimaal drie jaar lang moet je rondkomen van een zeer laag inkomen. Je krijgt ook een bewindvoerder toegewezen. Die persoon mag je post inzien en eventueel je waardevolle spullen verkopen. Maar als je dit volhoudt, kun je na afloop een nieuwe start maken. Een nieuwe start zonder geldzorgen met een schone lei.

Het aantal Nederlanders met problematische schulden is vorig jaar licht gestegen, naar 47.500. Dat zijn er twee keer zo veel als zes jaar geleden.

Dat heeft de NVVK, de vereniging van gemeentelijke kredietbanken en andere instanties voor schuldhulp vandaag bekendgemaakt. Het aantal Nederlanders dat om een schuldregeling vraagt groeit sinds 2001 ieder jaar, maar de groei vlakt af naar 3 procent, zegt voorzitter Ger Jaarsma van de NVVK.

Steeds meer schuldenaren laten, soms met dwang, hun financiën door de gemeentelijke kredietbanken beheren, ook lang nadat de schulden zijn afgelost. Daarmee wordt voorkomen dat ze opnieuw in de schulden raken.

Niet alle Nederlanders met schulden vragen een schuldregeling aan. Met name jongeren en allochtonen zoeken eerst steun bij ouders en andere familie. Ook weten ze de instanties voor schuldhulpverlening vaak niet te vinden. Volgens Jaarsma zijn het voornamelijk alleenstaanden, meestal zonder kinderen, die bij zijn leden om een schuldregeling vragen. Ze hebben een uitkering of een lager dan modaal inkomen.

Staatssecretaris Aboutaleb van Sociale zaken zei in oktober nog het aantal mensen met problematische schulden te willen verminderen. Het kabinet heeft daar deze kabinetsperiode 88 miljoen euro voor uitgetrokken.

Het aantal mensen dat voortijdig uit de schuldhulpverlening stapte, daalde. Viel in 2004 en 2005 meer dan de helft uit, in het afgelopen jaar was dat eenderde. De gemeentelijke kredietbanken leveren, op verzoek van gemeenten, „meer maatwerk”, zegt Jaarsma. Medewerkers nemen meer tijd om klanten ervan te overtuigen dat ze hun auto, of caravan moeten verkopen voor schulden kunnen worden gesaneerd.

Ook komen organisaties voor schuldhulpverlening eerder in actie. In sommige gemeenten wachten medewerkers niet meer tot mensen met schulden zich melden. Na een eerste melding van een woningcorporatie, of een stroombedrijf dat een klant de rekeningen niet betaald, spreken ze die klant erop aan.

Ook jongeren kunnen in de schulden komen. Het aantal jongeren dat zich meldt voor schuldhulp groeit jaarlijks. Vooral telefoonschulden zijn een probleem. Tijdig ingrijpen is dan belangrijk. Want als de deurwaarder eenmaal is ingeschakeld, wordt het niet alleen lastiger, maar ook onnodig duur.

Dus praat met je ouders, leraar of mentor als je je financiën niet meer kunt overzien. Je kunt ook altijd bij de schuldhulpverleners terecht.

Voorbeeld schuldhulp

Een 18-jarige student. Hij woont bij zijn ouders, houdt van leuke kleding, heeft een mobieltje, gaat in het weekend uit en rijdt op een scooter. Voor de scooter heeft hij geld geleend bij de bank - zijn ouders staan garant. De lening betaalt hij af met de verdiensten van zijn krantenwijk. Van zijn studiefinanciering betaalt hij zijn kleding, zijn biertjes, de benzine en het telefoonabonnement. Maar, hij blijkt meer te bellen dan eigenlijk kan. Hij kan zijn steeds hogere rekeningen niet meer betalen. Hij vertelt het niet aan zijn ouders, omdat hij bang is dat hij zijn mobieltje moet inleveren. Dan wordt zijn telefoon afgesloten. Hij heeft al verschillende brieven gekregen waarin hij gevraagd werd om te betalen. De deurwaarder komt met een dagvaarding: de telefoonmaatschappij wil een vonnis halen bij de rechtbank, zodat ze beslag kan leggen op zijn inkomsten. De ouders begrijpen niet hoe het zover is gekomen.

In dit soort gevallen kun je hulp inroepen van bijvoorbeeld de gemeente. Uit een gesprek met een van de medewerkers van de afdeling schuldhulp blijkt al gauw waar het probleem zit. De student bijvoorbeeld moet met geld leren omgaan.

De gemeente zorgt ervoor dat een regeling getroffen wordt met de deurwaarder. Er wordt precies uitgerekend wat de student elke maand mag uitgeven en met de deurwaarder wordt afgesproken dat hij de rest overmaakt om zijn schuld af te betalen.

Het zijn heel strakke afspraken. Hij kan voorlopig op zaterdag niet meer uit en zijn scooter moet hij een tijdje laten staan. De student gaat nu op de fiets naar school. Kleding koopt hij alleen als hij echt iets nodig heeft. De student let nu wel heel goed op wat hij uitgeeft. Als hij zuinig is, houdt hij zelfs een beetje over om op de bank te zetten.

Particuliere schuldhulp bureaus hebben geen wachtlijsten. Bij hen bent u binnen een paar dagen aan de beurt voor een intakegesprek. Na dit gesprek hoort u meteen of zij u wel of niet kunnen helpen. Dit is afhankelijk van verschillende factoren als: de hoogte van de schuldsom, de aflossingscapaciteit en de voorgeschiedenis.

Er zijn een aantal trajecten die een schuldenaar zou kunnen doorlopen. De stichting Schuldhulpverlening kan u hierover uitgebreid advies geven.

In Nederland onderscheiden wij twee hoofdtrajecten;
1. het minnelijke traject
2. het wettelijke traject

Het minnelijke traject is weer onderverdeeld is twee trajecten, namelijk de schuldbemiddeling en de schuldsanering.

Bij schuldbemiddeling wordt bemiddelt tussen u en uw schuldeisers, teneinde met uw geld uw schuld af te lossen, over een periode van 3 tot 5 jaar.

Bij schuldsanering krijgt u een rentedragende lening (saneringskrediet) van de gemeentelijke kredietbank of de stadsbank. Hiermee wordt uw schuld in een keer afgelost. Vervolgens gaat u aflossen aan de kredietbank. Uw gehele inkomen of uitkering gaat hierbij rechtstreeks naar de kredietbank.

Bij het wettelijke traject tenslotte, de WSNP genaamd (Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen), wordt via de rechtbank een regeling afgedwongen waarmee de schuldeisers akkoord moeten gaan. Deze periode duurt drie jaar en is het meest strenge regime. U krijgt een bewindvoerder toegewezen en u wordt gedurende de regeling volledig 'aan financiële banden' gelegd.

U dient zich te realiseren dat uw levenspatroon zich bij alle hier bovengenoemde regelingen op het sociaal minimum of net daaronder bevindt.

1) Voorkom huisuitzetting, afsluiten van energie, uitsluiting van ziekenkosten! Hoe? Door deze lasten altijd te betalen, hoe moeilijk u er ook voor staat.

2) Voorkom ook beslag op uw loon en/ of uw inboedel!

3) Voorkom extra hoge deurwaarders- en gerechtelijke kosten. Hoe? Door hulp te zoeken bij schuldhulp.

Kunst en vliegwerk ...?
Schulden ontstaan niet vanzelf. Soms is sprake van onverstandig handelen, soms van een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Maar schulden verdwíjnen ook niet vanzelf. Sterker nog; als u niets doet, worden ze alleen maar hoger. Misschien kunt u met veel kunst en vliegwerk de eindjes nog een tijdlang aan elkaar knopen; door geld te lenen van familie, tegen hoge rente nog een lening af te sluiten, rekeningen zo laat mogelijk te betalen of artikelen op afbetaling te kopen. Maar daar komt een einde aan. Ineens staat dan de deurwaarder op de stoep. Schuldeisers leggen beslag op uw inkomen of vragen het faillissement aan. Elk moment kan de elektriciteit of telefoon worden afgesloten of kunt u uit huis worden gezet.

... of deskundige hulp?
Zover hoeft het echter niet te komen. Er zijn verschillende vormen van hulp om problematische schulden te voorkomen of op te lossen. Voor particulieren én zelfstandige ondernemers.
Schuldenaren (degene die de schuld moet betalen) kunnen en moeten eerst proberen gebruik te maken van zogenaamde vrijwillige schuldhulp. Met ondersteuning van een schuldhulpverlener proberen zij tot een aflossingsregeling met hun schuldeisers te komen. Lukt dat niet, dan biedt de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) alsnog een mogelijkheid om een schuldenvrije toekomst te bereiken.

Vrijwillige schuldhulp

In kaart brengen
De eerste stap van de vrijwillige schuldhulp is altijd het in kaart brengen van uw financiële situatie. De schuldhulpverlener onderzoekt samen met u uw schulden, inkomsten, vermogen en vaste lasten. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden om aanvullend inkomen te krijgen (huursubsidie, bijzondere bijstand) of om kosten te besparen.

Terugbetalen
Soms blijkt dat uw probleem meevalt. U kunt dan tips of hulp krijgen om te voorkomen dat de situatie uit de hand loopt. In andere gevallen blijkt dat u de schulden toch kunt terugbetalen. Als het nodig is, treft de schuldhulpverlener tussen u en de schuldeisers een betalingsregeling.

Minnelijk akkoord
Als u uit uw inkomen niet alle schulden kunt betalen maar wel een deel, dan kunt u via de schuldhulpverlener een voorstel doen aan uw schuldeisers. Stemmen zij hiermee in, dan is sprake van een minnelijk akkoord. U betaalt in dat geval gedurende drie jaar maandelijks een afgesproken bedrag terug, waarna het restant wordt kwijtgescholden. De schuldhulpverleners gebruiken vaste methodes om uw afloscapaciteit te berekenen. Het bedrag dat u dan zelf vrij kunt besteden, ligt iets onder het bijstandsminimum. Hierbij wordt wel rekening gehouden met bepaalde noodzakelijke kosten.

In sommige gevallen kunt u bij een gemeentelijke kredietbank geld lenen om de schuldeisers in één keer het afgesproken bedrag te betalen. U lost dan gedurende drie jaar de lening aan de bank af, uiteraard inclusief rente. Daarna bent u van uw schulden af.

Oorzaken opheffen
Gedurende de looptijd van dit minnelijk akkoord kunt u proberen om met hulp van diverse specialisten de oorzaken van uw financiële problemen aan te pakken. Steeds vaker werken schuldhulpverleners, sociale diensten, maatschappelijk werk en andere betrokkenen hierbij samen. Misschien vindt u samen met hen een goedkopere woning, maakt u na omscholing kans op een nieuwe of beter betaalde baan, of heeft u baat bij andere vormen van begeleiding. Zo kunt u bijvoorbeeld leren uw budget op een verantwoorde manier te besteden, een scheiding verwerken of van een verslaving afkomen.

Hulpverlening kan dus bijdragen aan het oplossen van bestaande financiële en andere problemen. Als u vroeg genoeg hulp vraagt, kunnen deze maatregelen echter ook helpen voorkomen dat schulden ontstáán of toenemen.

Gemeente wijst de weg
Het is vooral de taak van de gemeenten om burgers vrijwillige schuldhulpverlening aan te bieden. De meeste gemeenten schakelen hiervoor erkende organisaties in zoals gemeentelijke kredietbanken, gespecialiseerde schuldhulp bedrijven of maatschappelijk werk.
De sociale dienst of afdeling Voorlichting van uw gemeente weet waar u deze ondersteuning kunt krijgen. Ook de gemeentelijke kredietbank (of stadsbank), het Bureau Rechtshulp of maatschappelijk werk kunnen u de weg wijzen. Zo voorkomt u dat u bij ondeskundige of onbetrouwbare aanbieders belandt, die u alleen maar van de regen in de drup helpen.

Wettelijke schuldsanering

Vrijwillige schuldhulpverlening biedt niet altijd uitkomst. Als u niets kunt aflossen of de schuldeisers willen meer terug krijgen dan u aanbiedt, is een minnelijk akkoord onmogelijk. Zijn alle pogingen om tot een vrijwillige overeenkomst te komen mislukt, dan kunt u via de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) alsnog werken aan een schuldenvrije toekomst.

Verzoekschrift
Om hiervoor in aanmerking te komen, dient u een verzoekschrift met bijlagen in bij de rechtbank. De schuldhulpverleners of gemeente kunnen u hierbij helpen. Zij beschikken bijvoorbeeld over standaardteksten van een verzoekschrift, weten bij welke rechtbank u moet zijn en welke andere stukken u moet meesturen. U krijgt daar ook de zogenaamde schuldsaneringsverklaring waarin de gemeente moet aangeven waarom geen minnelijk akkoord mogelijk is.

Rechtsbank beslist
De rechtbank behandelt uw zaak binnen een paar weken. Aan de hand van de stukken en eventueel een mondelinge toelichting door uzelf beoordeelt zij of inderdaad geen minnelijk akkoord mogelijk is en hoe de schulden zijn ontstaan. Onverantwoord koopgedrag of fraude kunnen redenen zijn om het verzoek af te wijzen. Dat geldt ook voor eerdere faillissementen of schuldsaneringen. Verder beoordeelt de rechtbank of u de verplichtingen kunt nakomen die uit de schuldsanering voortvloeien. Zo moet u bijvoorbeeld alle benodigde informatie overhandigen, moet u zich inspannen om zoveel mogelijk geld voor aflossing te krijgen en mag u niet opzettelijk nog snel grote nieuwe schulden aangaan.

Wijst de rechtbank het verzoek af, dan kunt u bij het gerechtshof beroep aantekenen. Hiervoor heeft u een advocaat nodig. Wellicht komt u in aanmerking voor gefinancierde rechtsbijstand. Het Buro Rechtshulp kan u daarmee verder helpen.

Stemt de rechtbank in met uw verzoek, dan moet u gedurende gemiddeld drie jaar een deel van uw inkomen en bezittingen afstaan om uw schulden af te lossen, net als bij een minnelijk akkoord. Het verschil zit hem erin dat schuldeisers móeten meewerken. De rechtbank houdt gedurende de schuldsanering echter wel rekening met hun belangen. Zo kan zij in sommige gevallen een langere saneringsperiode (maximaal 5 jaar) vaststellen. In geval van uitzondering is beperking van de saneringsduur tot één jaar mogelijk. Dit gebeurt als uw situatie door bijvoorbeeld een hoge leeftijd of ziekte nauwelijks aflossing mogelijk maakt. U moet echter uitgaan van een looptijd van drie jaar. De schuldsanering omvat alle schulden die voor de uitspraak van de rechtbank zijn ontstaan met uitzondering van studiefinanciering.

Bewindvoerder contoleert
Tijdens de wettelijke schuldsanering ziet een door de rechtbank benoemde bewindvoerder erop toe dat alles volgens afspraak verloopt. Hij onderzoekt uw situatie, onderhoudt voorzover nodig contacten met de schuldeisers en neemt een aantal verantwoordelijkheden van u over. Zo kan hij een eigen huis of 'bovenmatige' bezittingen zoals een auto of een caravan verkopen. Uw normale huisraad kunt u meestal behouden.
Bij zelfstandige ondernemers kan het zijn dat er nog waardevolle bedrijfseigendommen zijn die de bewindvoerder kan verkopen. Vaak zal de bewindvoerder de onderneming beëindigen en daarbij zoveel mogelijk geld voor de boedel proberen vrij te krijgen . In geval van uitzondering kan de ondernemer het bedrijf onder toezicht van de bewindvoerder voortzetten.
Verder zal de bewindvoerder uw post openen. Dit zult u wellicht ervaren als een inbreuk op uw privacy. Deze maatregel wordt genomen om te kunnen controleren of de schuldsanering goed verloopt. De bewindvoerder is dan ook alleen geïnteresseerd in zakelijke stukken. Uiteraard is hij verplicht vertrouwelijk om te gaan met alles wat hem onder ogen komt.
Bent u het niet eens met de wijze waarop de bewindvoerder dit doet of zijn andere taken uitvoert, dan kunt u de rechtbank daarover aanspreken.

Tijdens de regeling betaalt u in de regel zelf uw vaste lasten en normale rekeningen. Het kan zijn dat de bewindvoerder dat voor u doet en u een vast bedrag voor levensonderhoud krijgt. U moet de bewindvoerder toestemming vragen voor sommige financiële handelingen. Daarnaast wordt van u verwacht dat u zich inspant om zoveel mogelijke geld voor aflossing beschikbaar te stellen. U moet eventueel verhuizen naar een goedkopere woning, beter betaald werk zoeken en op andere manieren uw lasten drukken en uw inkomen verhogen. Uiteindelijk is dat ook voor u zelf beter. Na afloop van de regeling is uw situatie veel gunstiger en is de kans op herhaling van de problemen veel kleiner. Ook bij de wettelijke schuldsanering kan het nodig zijn dat gespecialiseerde hulpverleners u hierbij helpen.

Als u zich niet aan uw afspraken houdt, of als u informatie heeft achtergehouden, dan kan de rechtbank de schuldsanering tussentijds beëindigen. U wordt dan automatisch failliet verklaard waarna de schuldeisers uw schulden weer kunnen opeisen bijvoorbeeld via een beslag op uw inkomen en/of bezittingen.

Schone lei
Verloopt alles wél volgens de regels, dan verstrekt de rechtbank u na afloop van de vastgestelde periode een schone lei. U hoeft het restant van de schulden dan niet meer terug te betalen.
Overigens kan de rechtbank u de schone lei alsnog afnemen als later blijkt dat u informatie heeft achtergehouden of afspraken niet bent nagekomen.

Eerst vrijwillige schuldhulp
De Wet schuldsanering natuurlijke personen stelt uitdrukkelijk dat een minnelijk akkoord altijd de voorkeur heeft. Uit bovenstaande beschrijvingen mag blijken dat dit voor u ook beter is. Als u financiële problemen heeft, moet u dus eerst proberen via een vrijwillige regeling tot een oplossing te komen. Pas als dat niet lukt, komt de wettelijke regeling binnen bereik. Dit betekent dat u in alle gevallen eerst bij de schuldhulpverleners binnen uw gemeente moet aankloppen. Zij doorlopen de minnelijke regeling met u en zetten u als het nodig is op het spoor van de wettelijke regeling.

Geen gemakkelijke uitweg
Als u kampt met schulden, vormen het minnelijk akkoord en de wettelijke schuldsanering mogelijk een oplossing. Na drie jaar (meestal) kunt u van uw schulden verlost zijn. Laat u het op een beslag op uw inkomen of een faillissement aankomen, dan heeft u doorgaans helemaal geen zicht op een nieuwe start.
Maar wie denkt dat een minnelijk akkoord of wettelijke schuldsanering gemakkelijke uitwegen zijn, vergist zich. In beide gevallen moet u een flinke tijd rondkomen van een minimaal inkomen en kunt u waardevolle bezittingen kwijtraken. In de wettelijke regeling controleren een bewindvoerder en de rechtbank uw post en moet u voor sommige handelingen toestemming vragen. Ook worden uw gegevens gepubliceerd in de krant en een openbare lijst op internet. Banken, postorderbedrijven en andere ondernemingen kunnen die lijst inzien alvorens ze zaken met u doen Dat kan voor u een zware last zijn. Maar al deze moeite loont. Als u volhoudt, kunt u na een aantal jaren een nieuwe start maken en heeft u uw financiële toekomst weer volledig in eigen hand.